Gisteren in Ede naar het HAP-congres geweest (HAP staat voor Huisdiergedrag Als Probleem?), een internationaal congres over dierengedrag waar gedragstherapeuten en andere dierenfans hun hersens weer een beetje konden laten kraken. Er was een ‘honds’ en een ‘kats’ programma, overbodig om te zeggen lijkt me dat ik voor de honden heb gekozen. Zal proberen jullie even kort door de bocht samengevat een beetje van het hele gebeuren te laten meegenieten.

Om te beginnen als spreker Drs. Machteld Dierendonck, werkzaam aan de universiteit van Utrecht, die inging op het sociaal gedrag van paarden. Heeft zo op het eerste gezicht niets met honden te maken, met het was wel een goede eye-opener: schrijnend om te zien dat er in de paardenwereld – waar toch heel wat geld in omgaat – nog zo veel paarden worden gehouden op een manier die niets met hun natuurlijke leefwijze (zoals sociaal contact met andere paarden, verdeeld over de dag kunnen eten) heeft te maken. Uit onderzoek blijkt dat het heel belangrijk is dat paarden in ieder geval een aantal keren een paar minuten hoofdcontact met elkaar kunnen maken, en zelfs een spiegel in de stal hangen (zodat het paard zichzelf kan zien) zou al in een behoefte voorzien. Dierendonck liet een voorbeeld zien van de Actiefstal, een nieuwe manier van paardenhuisvesting die veel gedragsproblemen zou kunnen voorkomen. Een soort van ‘scharrelstal’ in plaats van allemaal aparte boxen, waarvan de eerste sinds kort in Nederland in gebruik is.

Daarna vertelde de Hongaarse Dr. Adam Miklosi over ‘social learning’ oftewel observatieleren bij honden. Hij liet hele interessante beelden zien, waaruit blijkt dat honden kunnen leren door anderen te observeren en hun gedrag na te doen. Honden die een oefening was voorgedaan voerden die oefening sneller uit dan honden die het helemaal zelf moesten uitvogelen. Hij liet geweldige beelden zien van een hulphond die het gedrag van een mens na het commando ‘do it’ ging nadoen. Voorbeeld: de voorbeeldpersoon ging liggen en stond daarna weer op, zei tegen de hond ‘do it’ en de hond ging liggen en stond weer op. Dat kan in de hondentraining heel veel perspectieven bieden, denk maar aan het inzetten van een ervaren hond om een oefening voor te doen (met als opvallend detail: dominante honden leren niet zo snel van subdominante soortgenoten, maar wxe9l weer van mensen). Aanbevolen literatuur: ‘If Dogs Could Talk: Exploring the Canine Mind’, geschreven door een vooraanstaande Hongaarse etholoog en vertaald in het Engels.

Door met prof. Daniel Mills uit Engeland, specialist in veterinaire gedragsmedicatie, diergedrag, cognitie en welzijn die vertelde over recente bevindingen op het gebied van dierentraining. Wat voegt een stembeloning toe aan een voerbeloning? Werken visuele commando’s (handgebaar bijvoorbeeld) beter dan een stemcommando? (ja) Werken twee visuele commando’s beter dan een? (ja) Wat gebeurt er als je tegen een hond ‘links’ zegt maar ‘rechts’ aanwijst? (hond gaat op het visuele commando af) Wat gebeurt er als je de hond een zitcommando geeft vanaf een stoel? Of vanaf een stoel met een zonnebril op? Of een zitcommando geeft dat vooraf met een bandrecorder is opgenomen? Maakt het uit of je ‘zit’ op een boze, vrolijke, neutrale manier zegt? (hond gaat altijd zitten, alleen duurt het de ene keer langer dan de andere) Wat gebeurt er als je het woordje ‘zit’ ietsje gaat verbasteren tot iets wat er op lijkt, zoals chit, sat of sik? (hond blijkt het niet meer te begrijpen). En begrijpen dieren taal? We kregen beelden te zien van Sophie, een hond in Brazilie die geleerd heeft met haar poot symbolen als ‘speeltje’, ‘voer’, ‘water’ en ‘uit’ aan te wijzen als ze iets wil. Bijvoorbeeld: baas komt binnen met een speeltje, hond wil het speeltje hebben, loopt naar de ‘magic box’ waarop de symbolen staan aangegeven en drukt op het symbool ‘speeltje’.

Daarna de Finse Dr. Anna-Elisa Liinamo over een Nederlands onderzoek naar abnormale agressie in Golden Retrievers. Haar verhaal was heel technisch, want ze had geprobeerd uit te vinden in hoeverre er aan dat gedrag een erfelijkheidsfactor was te koppelen. Wat opvallend was, dat de abnormale agressie bij Goldens vaak NIET tijdens een gedragstest naar voren kwam. Honden die hun eigenaar beten gedroegen zich tijdens die test juist goed. De meest betrouwbare informatie bleek je toch uit enquetes onder de eigenaren te krijgen. Hier vind je meer informatie over het zogeheten Golden Project.

Daarna Drs. Arjen van Alphen en prof. Catholijn Jonker, die onderzoek hebben gedaan naar ‘Paw Preference Correlates to Task Performance in Dogs’. Met andere woorden: het lijkt er op dat welke poot de hond bij aanvang van een oefening als eerste naar voren zet (links of rechts) bepalend is voor de manier waarop hij die oefening gaat uitvoeren (goed of slecht). Over je beste beentje voorzetten gesproken! Superinteressant natuurlijk, want het zou kunnen betekenen dat als je hond bijvoorbeeld met rechts wegstapt, je de oefening maar beter kunt afbreken omdat het toch niets wordt. Arjen van Alphen en Francien Koeman van De Roedel in de Belgische Ardennen hadden dit in de praktijk ondervonden en toen ze Catholijn Jonker (wiskundige, gespecialiseerd in informatica en artificiele intelligentie) op bezoek kregen hebben ze besloten dit in een wetenschappelijk onderzoek te gieten. Kijk voor meer info bij De Roedel en klik op ‘Dog Cognition’.

Prof. Irene Pepperberg uit Amerika doet al 28 (!) jaar dagelijks onderzoek naar onder andere Alex, een grijze roodstaartpapegaai. Ze kijkt onder andere of papegaaien gevoel hebben voor nummers en kunnen leren tellen. Alex krijgt bijvoorbeeld een bord met drie kleuren blokjes te zien, vier rode blokjes, vijf groene blokjes en drie blauwe blokjes en dan wordt hem gevraagd: Alex, hoeveel rode blokjes? En dan antwoordt hij: vier. Als je vraagt hoeveel gele blokjes, zegt hij: none. Er liggen immers geen gele blokjes op het bord. Ze liet ook beelden zien van Alex die even naar zaadjes onder een kopje mag kijken, daarna gaat het kopje weer op de zaadjes en moet Alex zeggen hoeveel zaadjes hij gezien heeft, bijvoorbeeld drie. Zegt hij het goede antwoord, dan gaat het kopje weer omhoog en mag hij ze opeten. Als hij onvoldoende tijd krijgt om te tellen maar wel ziet dat het veel zaadjes zijn, gaat hij bij een voor hem hoog getal zitten, zoals zes. Als er geen zaadjes liggen, zegt hij xe9xe9n. Hij heeft namelijk niet het besef dat none ook nul kan betekenen. Het getal een ligt voor hem het dichtst bij geen, en daarom zegt hij dat. Het schijnt bij hele kleine kinderen ook zo te werken. Alex is nu bezig om het getal zeven te leren, maar heeft volgens Pepperberg nog wat moeite met de uitspraak van ‘seven’. Kort samengevat: wauw. Kijk op de website van Alex want dit is echt heel bijzonder.

Daarna volgde nog een discussie onder leiding van prof. Jan van Hooff (broer van de overleden Anton van Hooff van Burgers Zoo, die veel onderzoek heeft gedaan onder oner andere mensapen) over het feit dat dieren veel meer kunnen dan we tot nu toe hebben gedacht. Maar dat hadden jullie aan de hand van bovenstaande waarschijnlijk al begrepen